Zelfredzaamheid voor arme landen is mooi, maar dan moeten de rijke landen niet hun wateren leegvissen, zo pleit Pavel Klinckhamers, mariene bioloog en campagneleider oceanen bij Greenpeace Nederland, vorige week in Trouw.

07, procent is onzin. Er is zeker tien keer zoveel nodig en meer intergraal beeid

Het pleidooi van Anna van Dijk en Dick Pels van het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks om in de discussie over ontwikkelingssamenwerking niet blind te staren op de 0,7% is mij uit het hart gegrepen. Misschien vreemd om dat te moeten horen van een hulporganisatie die grotendeels door de overheid wordt gefinancierd. Toch is het zo en het is niet sinds de verschijning van het WRR rapport dat ICCO dit geluid laat horen, aldus Jack van Ham, voorzitter Raad van Bestuur ICCO, vandaag in Trouw.

‘Minder ontwikkelingshulp meer economie’, klinkt als muziek in mijn oren moet Wientjes, voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO-NCW gedacht hebben toen hij de krantenberichten over het WRR rapport “ Minder pretenties meer ambitie” las. Hij was er opvallend snel bij om zijn uitgangspunten aan de NRC toe te vertrouwen. Nu is de WRR nota als een discussie voor de toekomst bedoeld, dus is het goed dat er wat te discussiëren valt. Wientjes geeft een gedetailleerde reactie. Misschien mag ik even op uw uitgangspunten ingaan.

"Kijk eens met onafhankelijke blik naar ontwikkelingshulp. Dan kan het misschien beter," betoogt Sybe Rebel, die betrokken was bij enkele ontwikkelingsprojecten en eigenaar is van consultantbedrijf in Zuid-Afrika, op de opiniepagina van Trouw, eind vorig jaar. 

Lees het hele opiniestuk op de website van Trouw.

"Dat er bij ontwikkelingssamenwerking veel mis gaat hoeft niet erg te zijn. Ook fiasco's zijn nuttig," aldus Bas Ruyssenaars op de opiniepagina van Trouw:

Het laatste WRR-rapport over ontwikkelingssamenwerking is ontluisterend. Het staat bol van mislukkingen en weggegooid geld, en laat pijnlijk zien hoe hulp zich de afgelopen decennia liet kapen door dogma’s, goede bedoelingen en ideologie, en chronisch leed onder een tekort aan pragmatisme en een vermogen om te leren van de eigen fouten.

Lees het hele artikel op de website van Trouw.

De discussie over het WRR-rapport is losgebarsten en zal de komende weken nog zeker niet verstommen. Er is veel kritiek: zo zette minister Koenders vraagtekens bij het rapport, toch lijkt de minister zaken te willen veranderen: dat stelt hij in een notitie die hij onlangs naar de Tweede Kamer stuurde. Koenders wil onder andere meer geld in economische projecten zetten. 

Dat lijkt in lijn met het betoog van Wiet Jansen in Trouw: "De WRR waagt zich niet aan een oordeel of ontwikkelingshulp werkt. Jammer, want er is vooral debat nodig over hulp die wél werkt."

De Wetenschappelijk Raad voor het regeringsbeleid WRR heeft een doorwrocht advies geschreven over de toekomst van de ontwikkelingssamenwerking. Waar ik vooral blij van word, is het voorstel om de ontwikkelingsdeskundige in ere te herstellen. In de jaren ’90 is die afgeschaft, want de ontwikkelingslanden konden het zelf wel. Een grote misvatting.

Lees de opiniebijdrage op Trouw.

Een reactie op het WRR rapport ‘Minder pretentie, meer ambitie: ontwikkelingshulp die verschil maakt’.

In haar rapport ‘Minder pretentie, meer ambitie’ schetst de WRR hoe we in Nederland van traditionele ontwikkelingshulp tot een moderne strategie voor ‘mondiale ontwikkeling’ kunnen komen. Fairfood International deelt de analyse van de WRR dat ontwikkelingsbeleid meer gericht moet bijdragen aan het zelfredzaam maken van landen en zich duidelijker dient te oriënteren op grote mondiale vragen. Volgens Fairfood is een van die grote mondiale vragen hoe handel kan leiden tot duurzame ontwikkeling en welke rol het bedrijfsleven hierin moet spelen.

Lees meer op het blog van fairfood.

De ontwikkelingshulp is anno 2010 te weinig gericht op ontwikkeling, en nog te veel op armoedebestrijding: dat vindt John Verhoeven, hoofdredacteur van het maandblad OnzeWereld.

De WRR presenteerde gisterem een nieuwe visie op ontwikkelingshulp. Centraal daarin staat een nieuwe ontwikkelingsorganisatie die rechtstreeks onder de minister valt. Blijft er dan nog wel iets te doen voor de Cordaids, ICCO’s, Hivossen en Novibs van dit land? En waar halen die straks nog hun geld vandaan?

Lees het hele opinieartikel op joop.nl.

Piet Emmer, emeritus hoogleraar in de Geschiedenis van de Europese expansie aan de Universiteit Leiden en auteur van De Nederlandse slavenhandel, betoogt dit weekend op de opiniepagina van de Volkskrant dat Haïti beter Frans had kunnen blijven: "Als de slavenopstand in 1804 was mislukt en Haïti een kolonie was gebleven, zou het land er nu beter aan toe zijn geweest," aldus de emeritus hoogleraar.

Lees het hele opiniestuk op de website van de Volkskrant.

Vol verwachting wordt er bij ontwikkelingsorganisaties uitgekeken naar het aangekondigde rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Het verschijnt vandaag (maandag).

Wordt er  een nieuwe bijl gezet aan de wortels van het werk waar Nederland jaren gold als wereldwijde voortrekker, of zal het werk nu eindelijk in het juiste perspectief worden beoordeeld ? Ontwikkelingssamenwerking als kleine motor voor gewenste veranderingen, niet als panacee voor alle ellende die deze wereld in zijn hebzucht en machtsvertoon teweeg brengt.

Misschien hebben we er wel een beetje aan meegewerkt dat dat beeld is ontstaan. Voor een tientje redt u een kind, voor 25 euro een dorp en een beetje dieper in de buidel levert toch al snel een stadje op. Natuurlijk is dat niet reëel, het is een wens die we alleen kunnen bereiken door de wereld werkelijk anders in te richten. Eerlijker, duurzamer, minder corrupt en met vereende kracht. Praten en werken tot je een ons weegt, elkaar de maat nemen, lobbyen en bikkelen tot je erbij neervalt.

Met 20 cent ontwikkelingshulp per dag per persoon die een inkomen heeft van minder dan 2 dollar per dag zijn HOOP en INSPANNING meer van toepassing dan effectiviteit en efficiency. Ooit was Nederland voorloper. Vele evaluaties en onderzoeken verder lijkt Nederland zijn waardering en welvaart niet te verdienen en moet alles anders. Meer controle, minder vertrouwen. Een beetje ‘back tot the future’ en misschien wel weer een opgeheven vingertje en meer vertrouwen en enthousiasme?

Oud-kamerlid Arend-Jan Boekestijn blijft het debat over ontwikkelingssamenwerking voeren. Op NU.nl bekritiseerde hij ontwikkelingsorganisaties en ontwikkelingshulp: zo gaf hij aan dat het voor de ontwikkeling van Afrikaanse landen beter is als er niet geïntervenieerd wordt bij conflicten. Het leverde hem felle kritieken op van hulporganisaties die verontwaardigd reageren op de opmerkingen van Boekestijn.

Eerder had Boekestijn in de Volkskrant (5 januari) al opgeroepen om te bezuinigen op de Derde Wereld: "de wijze waarop wij de hulp hebben georganiseerd, schaadt namelijk arme landen", aldus Boekestijn. Jack van Ham, algemeen directeur van ontwikkelingsorganisaties klom ook in de pen en schreef een open brief aan het oud-kamerlid, die nu als historicus verbonden is aan de Universiteit Utrecht. Van Ham verwijt Boekestijn populisme en wijst op het feit dat ontwikkelingssamenwerking afgezet tegen de miljarden die worden geïnvesteerd in grote infrastructurele projecten (die ook niet altijd succesvol zijn) slechts een kleine investering is: "Wereldwijd spenderen westerse landen per jaar in het totaal 100 miljard aan ontwikkelingssamenwerking, dat is twee dubbeltjes per dag aan elke arme medeburger die onder een inkomen van twee dollar per dag zit," aldus Van Ham.

Lees de open brief op de website van ICCO.

De verwachtingen waren hooggespannen.

Als 120 wereldleiders zich verzamelen moet de crisis wel diepgaand zijn en de wil om tot oplossingen te komen hoog. Bovendien was er twee jaar zorgvuldig voorwerk gedaan en werden de afsluitende besprekingen met ‘de wereldleiders' zorgvuldig aan het einde van de conferentie gepland. ‘Om de laatste eindjes sluitend te maken'. Er was enorm geïnvesteerd in marketing en communicatie, in publiciteit over de top in Kopenhagen, het masseren van de bevolking over andere en noodzakelijk veranderende leefstijlen, nieuwe technologieën, noodzakelijk mondiale samenwerking etc. etc. Het drama kon niet zwaar genoeg worden aangezet: ‘we verconsumeren de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen, vernietigen hun habitat, verstikken burgers in arme landen, brengen de noodzakelijke biodiversiteit om zeep, vergiftigen onze oceanen en daarmee onszelf, slopen onze bossen en de mensen en dieren daarin'. Kortom een crisis zonder weerga, ver voorbij oorlog en conflict, tsunami's en Katrina's die, in vergelijking tot wat ons te wachten staat, kinderspel lijken te zijn.

SP kamerlid Ewout Irrgang heeft de hulpsector opgeroepen om zich meer in het debat over ontwikkelingssamenwerking te begeven. Irrgang heeft gelijk. Vertel dat verhaal. Tot op heden horen we niets anders dan een benepen “hulp helpt wél”. Of de hele sector raapt zich samen en roept in koor “onderbuikgevoelens!” Maar daarna, als ze dan verwachtingsvolle aandacht hebben, blijft het toch akelig stil.

Lees de hele column op wereldburgers.tv.

Hulpafhankelijkheid Afrikaanse landen moet grondig onderzocht worden", dat stelt hoogleraar Paul Hoebink vorige week in Trouw.

Ook deze week was het weer raak. Een luidruchtige promovendus van de Universiteit Twente, Wiet Janssen, stelt dat 80 procent van de Nederlandse ontwikkelingshulp geen effect heeft. Bijna als vanzelfsprekend slurpen de Nederlandse media dit met graagte op, veelal zonder kritische vragen te stellen. Voorstanders van de ontwikkelingssamenwerking zwijgen of komen maar magertjes aan het woord. Ontwikkelingssamenwerking heeft, net als een aantal andere beleidsterreinen, het klimaat tegen.

De klimaatconferentie in Kopenhagen is nu een week onderweg. Een moeilijke week, want de onderhandelingen liggen nagenoeg stil. Het is meer dan ooit duidelijk dat de ontwikkelingslanden het zat zijn dat in dit soort internationale fora de geïndustrialiseerde landen de dienst uitmaken. Nieuwe dynamieken treden momenteel op, waarbij de ontwikkelingslanden eensgezind hun doelstellingen bepalen, aldus Jack van Ham, algemeen directeur van ontwikkelingsorganisatie ICCO.

Complimenten voor de analyse van John Gray over het verband tussen de klimaatcrisis, en de andere milieugrenzen waar we tegen aan lopen als we blijven vast houden aan het groeidenken (De Groene Amsterdammer 4 december). Het verbaast me dat zijn realistische maar ook enigszins pessimistische boodschap niet veel meer aandacht krijgt binnen het publieke en politieke debat. Toch ben ik het niet eens met zijn pleidooi voor vooral technologische oplossingen, zoals genetische manipulatie binnen de landbouw. Deze techniek zou in principe kunnen zorgen voor droogte- en zoutresistente rassen, maar tot nu toe heeft ze al haar mooie beloftes van productieverhogingen of vermindering van het bestrijdingsmiddelenverbruik niet waar gemaakt.

‘Ontwikkelingssamenwerking is tot op de dag van vandaag een gevecht tussen bottom-uppers en top-downers; tussen degenen die de wensen van de lokale bevolking serieus nemen en degenen die vanuit hier menen te kunnen bepalen hoe de mensen zich dar moeten ontwikkelen.’

In zijn nieuwste boek Berichten over armoede schets Marc Broere aan de hand van voorbeelden een beeld hoe ontwikkelingswerk, dat volgens hem de toekomst heeft, er uit moet zien. Ook raadt hij ontwikkelingsorganisaties aan om op een realistische manier te communiceren over de beperkingen en mogelijkheden van hun werk.

Berichten over armoede is een uitgave van KIT Publishers

Onder de huidige minister voor ontwikkelingssamenwerking, Bert Koenders, lijkt er een nieuwe wind door ontwikkelingssamenwerking te waaien. Ook het draagvlakbeleid gaat op de schop. Stefan Verwer, directeur van lokaalmondiaal, spreekt van een gedurfde stap. 

In 2009 lijden naar schatting van de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) meer dan een miljard mensen structurele honger. Dat is maar liefst een zesde van de wereldbevolking: een historisch record en dieptepunt tegelijk. Toch biedt de crisis ook kansen om op een nieuwe manier met elkaar om te gaan, vindt Frank van der Linde, directeur van Fairfood.

Hoewel in de jaren ‘80 en de eerste helft van de jaren ‘90 grote vooruitgang werd geboekt in de bestrijding van chronische honger, is het aantal mensen dat ondervoed is de laatste tien jaar weer sterk gestegen. Het laatste VN rapport over de voortgang van de millenniumdoelen biedt weinig reden tot optimisme. Door de extreem hoge voedselprijzen zijn honderd miljoen mensen dieper de armoede in gedreven. Hoofdverantwoordelijke voor de meest recente, explosieve stijging van de honger is volgens de FAO (http://www.fao.org/fileadmin/user_upload/newsroom/docs/FAO_G8_backgrounder.pdf)  echter de mondiale economische crisis. Mensen die in armoede leven, gaan hieronder het sterkst gebukt. In ontwikkelingslanden vertalen de verslechterende economische omstandigheden zich direct in toenemende ondervoeding van haar bevolking.

Dat met het begin van de economische crisis - die voor de huidige hongergolf verantwoordelijk is - ook het debat over de ontwikkelingsgelden is opgelaaid, is een vorm van bijtende ironie. Nu de armsten in de wereld onze hulp hard kunnen gebruiken, mogen wij ons niet afkeren van directe armoedebestrijding. Ondanks het lagere Bruto Nationaal Product in Nederland moet de verleende hulp in deze tijd van acute nood minimaal gelijk blijven.

Tegelijk moeten ook juist nú de structurele oorzaken van honger en armoede worden aangepakt. Als de mondiale financiële crisis iets heeft aangetoond, dan is het wel dat het nastreven van korte termijnbelangen dramatische gevolgen kan hebben. Echter, door dit besef  is wél een momentum ontstaan, waarin een nieuwe manier van met elkaar omgaan binnen handbereik is.  Juist NU zijn er mogelijkheden om én op de korte termijn de crises te bestrijden én op langere termijn een duurzame, hongervrije wereld te creëren. Impulsen in de economie kunnen goed samengaan met investeringen in duurzame oplossingen.

Level playing field

Om op korte termijn de crisis te bestrijden en op langere termijn het hongerprobleem op te lossen, heeft de wereldhandel dringend een zogenaamd level playing field nodig. Oftewel; een speelveld waarbinnen alle partijen gelijke kansen hebben. Oneerlijke handel die sociale-, economische- en milieuoverwegingen veronachtzaamt, heeft een bijzonder negatief effect op het ontwikkelingspotentieel van arme landen. Volgens de UN Conference on Trade and Development (UNCTAD) zorgen oneerlijke handelsverdragen in ontwikkelingslanden voor een totale inkomstenderving van maar liefst 700 miljard dollar per jaar. Door de Wereldhandelsorganisatie (WTO) aangezwengelde onderhandelingsrondes over het oneerlijke wereldhandelssysteem waren tot op heden onsuccesvol. Nog steeds bestaat het systeem waarin de economische belangen van rijke landen de overhand hebben.

Het is bemoedigend dat de G20 top dit voorjaar in het teken stond van de strijd tegen door de crisis opgelaaid protectionisme. Wereldleiders beseffen terdege dat protectionisme – het tegenovergestelde van een level playing field - bijzonder ongewenst is. Aan de andere kant is de kans op een écht level playing field er in het huidige crisisklimaat niet groter op geworden.

Misstanden

Uit onderzoek  dat KPMG driejaarlijks uitvoert onder de 250 invloedrijkste bedrijven ter wereld, blijkt dat het percentage bedrijven met een duurzaamheidagenda tussen 2005 en 2008 is gegroeid van 50 naar 80%.  Goed nieuws, echter daar staat tegenover dat de overgrote meerderheid van de overige bedrijven vaak helemaal geen bewust MVO-beleid voert. Multinationale bedrijven deinzen er nog steeds niet voor terug om werknemers, onder wie ook kinderen, te exploiteren onder condities die neigen naar moderne slavernij. Betaalde lonen liggen vaak onder het bedrag dat nodig is voor het meest basale levensonderhoud of werknemers wordt verboden om zich te verenigen in vakbonden.

Creatief boekhouden

Maar ook op het gedrag van bedrijven die naar eigen zeggen wel maatschappelijk verantwoord ondernemen, valt nog wel het nodige af te dingen. Vooral omdat zij zich vaak schuldig maken aan bedrijfspraktijken die voor het gemak buiten de eigen duurzaamheidsagenda zijn gelaten. Een voorbeeld van een dergelijke ‘vergeten’ kwestie, is de omvangrijke en bijzonder schadelijke praktijk van belastingontduiking door multinationale bedrijven. Deze bedrijven maken gebruik van belastingparadijzen en een accountingtruc die bekend staat als transfer pricing. Op deze manier omzeilen dergelijke ondernemingen, die vaak een, hogere omzet hebben dan die van kleine ontwikkelde landen, hoge belastingaanslagen in de landen waar zij opereren. Vooral voor arme landen zijn de gemiste belastinginkomsten bijzonder schadelijk. Aan de lucratieve wereldhandel houden zij door het creatieve boekhouden van het bedrijfsleven maar erg weinig over. Het is positief dat deze misstanden tijdens de al eerder genoemde G20 top volop in de aandacht stonden. Onder invloed van de crisis werden hier concrete maatregelen tegen belastingparadijzen afgekondigd. Maar, zoals gezegd, een volledig level playing field zal nog lang op zich laten wachten.

Bedrijven aan zet

In de tussentijd mogen bedrijven geen misbruik maken van de gaten in het systeem. Zaak is dat het bedrijfsleven niet wacht op maatregelen van de politiek, maar zélf haar verantwoordelijkheid neemt. Vele maatschappelijke organisaties zetten zich terecht in om overheden ertoe te bewegen een level playing field tot stand te brengen. Fairfood International spreekt juist (voedsel)bedrijven aan op hun verantwoordelijkheid. En dan niet alleen de grote namen, maar juist ook de bedrijven die minder in de schijnwerpers staan dan de ‘Unilevers’ van deze wereld. Door merkeigenaren uit de voedingsmiddelenindustrie aan te sporen om hun producten te zuiveren van praktijken die schadelijk zijn voor mens, milieu en economie wil Fairfood een bijdrage leveren aan het wereldwijd uitbannen van honger en armoede. De tijd is er rijp voor.

Frank van der Linde (1968) is directeur van Fairfood International en bestuurslid van Partos, de branchevereniging voor particuliere internationale samenwerking in Nederland.